Rừng ngập mặn: nơi đất và biển thoả thuận

Cây mọc trong nước mặn, rễ thở trên bùn, và cả hệ sống theo nhịp thuỷ triều hai lần mỗi ngày.

Sống ở nơi cây thường chết

Nước mặn hút nước ra khỏi tế bào rễ, nên hầu hết cây trên cạn không thể sống trong môi trường này.

Cây ngập mặn giải bài toán đó theo nhiều cách khác nhau, và mỗi chi có chiến lược riêng.

Ba cách xử lý muối

Một số loài lọc muối ngay ở rễ, để nước đi qua còn muối bị chặn lại bên ngoài.

Một số tiết muối qua tuyến trên lá, để lại lớp tinh thể trắng có thể nhìn thấy; số khác dồn muối vào lá già rồi rụng lá đi.

Rễ phải thở

Bùn ngập nước gần như không có oxy, nên rễ phải lấy oxy từ không khí.

Rễ thở mọc thẳng lên khỏi bùn như hàng cọc nhỏ, và rễ chống dạng nơm giữ cây đứng vững trên nền mềm.

Quả nảy mầm trên cây

Nhiều loài có quả nảy mầm ngay khi còn trên cành, tạo ra cây con hình mũi tên dài trước khi rụng.

Cách này giúp cây con bám và mọc rễ rất nhanh khi rơi xuống bùn, thay vì bị nước cuốn đi mất.

Nhịp thuỷ triều

Cả hệ được ngập rồi phơi hai lần mỗi ngày, và mọi sinh vật ở đây đều tổ chức hoạt động quanh nhịp đó.

Cua đào hang và kiếm ăn khi triều xuống, cá vào kiếm ăn khi triều lên, và ranh giới giữa hai nhóm dịch chuyển liên tục.

Cá đi bộ trên bùn

Cá thòi lòi dành phần lớn thời gian ngoài nước, dùng vây ngực như chân để di chuyển trên bùn.

Chúng giữ nước trong khoang mang và hấp thu oxy qua da, và chúng bảo vệ lãnh thổ rất quyết liệt.

Chim di cư dừng chân

Bãi bùn phơi ra khi triều xuống là nơi kiếm ăn của chim nước di cư trên đường bay đông Á.

Chúng dừng lại vài tuần để tích mỡ trước chặng bay tiếp, và mất bãi dừng chân là mất cả chặng đường.

Số lượng ghi nhận mỗi mùa được các nhóm quan sát chim theo dõi, và số liệu đó là bằng chứng để bảo vệ khu vực.

Vườn ươm của biển

Hệ rễ dày đặc tạo nơi trú ẩn cho cá con khỏi những loài săn mồi lớn.

Nhiều loài cá có giá trị thương mại dành giai đoạn đầu đời ở đây rồi mới ra vùng nước sâu, nên mất rừng ngập mặn kéo theo mất nguồn cá.

Chắn sóng và giữ bờ

Hệ rễ làm chậm dòng nước, hấp thụ năng lượng sóng và giữ lại trầm tích trôi theo.

Ở nơi có rừng ngập mặn khoẻ, tốc độ xói lở bờ thấp hơn rõ rệt so với bờ trần.

Các-bon xanh

Bùn ngập nước phân huỷ chất hữu cơ rất chậm, nên các-bon bị khoá lại trong đất hàng thế kỷ.

Lượng các-bon lưu giữ trên mỗi hecta ở đây cao hơn nhiều so với rừng trên cạn, và đó là lý do phá rừng ngập mặn gây phát thải lớn.

Đầm nuôi cũ trở lại thành rừng

Một số khu đầm nuôi tôm cá bỏ hoang đang được mở lại cho thuỷ triều ra vào, và cây ngập mặn tự quay lại mà không cần trồng.

Cách phục hồi này rẻ hơn và tỉ lệ sống cao hơn hẳn trồng cây con, vì tự nhiên tự chọn đúng loài cho đúng cao trình.

Mùi và âm thanh

Mùi đặc trưng của bùn ngập mặn đến từ khí lưu huỳnh do vi khuẩn yếm khí sinh ra trong lớp bùn thiếu oxy.

Đó là dấu hiệu của một hệ đang hoạt động bình thường, không phải dấu hiệu ô nhiễm như nhiều người mới tới nghĩ.

Đo cao trình trước khi trồng

Mỗi loài cây ngập mặn chỉ sống được trong một dải cao trình hẹp so với mực triều.

Trồng sai vài chục xăng-ti-mét là cây chết hàng loạt sau vài tháng, và đó là nguyên nhân phổ biến nhất khiến dự án phục hồi thất bại.

Vì vậy bước đo cao trình và quan sát thuỷ triều tại chỗ quan trọng hơn nhiều so với số lượng cây con bỏ xuống.

Cua và động vật đáy

Bùn ngập mặn dày đặc hang cua, và mỗi loài cua chiếm một vùng cao trình riêng theo mức chịu ngập.

Hoạt động đào hang của chúng đưa oxy vào lớp bùn sâu, và điều đó ảnh hưởng trực tiếp tới việc cây có mọc được hay không.

Còn lại và phục hồi

Phần lớn diện tích ngập mặn cũ đã mất do lấn biển và làm đầm, chỉ còn vài khu vực đáng kể.

Các dự án trồng lại có kết quả không đều, vì thành công phụ thuộc vào việc chọn đúng cao trình và đúng loài chứ không phải trồng càng nhiều càng tốt.

Hỏi đáp