Những dãy nhà hẹp và sâu là kiểu kiến trúc đặc trưng nhất của hòn đảo. Chúng suýt bị phá hết.
Nhà ống là gì
Đó là kiểu nhà mặt tiền hẹp nhưng sâu vào trong, thường hai tới ba tầng, xây liền kề thành dãy.
Tầng trệt dùng để buôn bán hoặc làm xưởng, tầng trên để ở, và sân trong giữa nhà lấy sáng và thông gió.
Hành lang có mái bắt buộc
Quy định từ thời thuộc địa buộc mỗi nhà chừa một hành lang có mái ở tầng trệt, rộng khoảng năm bộ.
Các hành lang nối nhau tạo thành lối đi liên tục có mái suốt dãy phố, và đó là giải pháp khí hậu trước khi có điều hoà.
Sân trong và giếng trời
Vì nhà sâu và kề sát nhau, ánh sáng chỉ vào được từ mặt tiền và từ sân trong.
Sân trong cũng tạo dòng đối lưu kéo khí nóng lên và hút khí mát vào, một cơ chế làm mát hoàn toàn thụ động.
Nhiều phong cách qua các thời kỳ
Nhà xây sớm rất mộc mạc, còn giai đoạn sau xuất hiện phù điêu, gạch hoa nhập khẩu và cửa chớp gỗ nhiều lớp.
Nhìn mặt tiền có thể đoán thời kỳ xây, và một dãy phố thường gồm nhiều thời kỳ nằm cạnh nhau.
Từng bị coi là lạc hậu
Trong giai đoạn phát triển nhanh, nhiều dãy bị phá để xây nhà cao tầng vì chúng bị xem là chật chội và xuống cấp.
Quan điểm chỉ đảo chiều khi người ta nhận ra rằng một thành phố toàn nhà mới thì không còn gì để phân biệt với thành phố khác.
Bảo tồn có quy tắc chặt
Các khu được xếp hạng bảo tồn có quy định về màu sơn, chi tiết mặt tiền, chiều cao và vật liệu.
Chủ nhà được sửa bên trong khá tự do nhưng mặt ngoài thì phải theo hồ sơ được duyệt.
Các khu sắc tộc
Một số khu vực được quy hoạch từ thời thuộc địa theo nhóm dân cư, và dấu vết đó vẫn còn trong đền chùa, chợ và loại hàng bán.
Ranh giới ngày nay đã nhoè đi nhiều, và việc các nhóm sống lẫn vào nhau là chính sách có chủ đích chứ không phải ngẫu nhiên.
Gạch hoa và chi tiết mặt tiền
Nhiều nhà có dải gạch hoa nhập khẩu ốp dưới cửa sổ, với hoa văn lặp lại theo từng thời kỳ.
Chúng được sản xuất ở châu Âu và Nhật rồi chở tới theo đường biển, nên chúng là dấu vết trực tiếp của mạng lưới thương mại thời đó.
Việc phục chế những viên gạch này rất khó vì khuôn gốc không còn, nên nhiều chủ nhà chọn giữ nguyên phần đã hỏng thay vì thay mới.
Cửa chớp và cửa lửng
Cửa sổ thường có hai lớp: cửa chớp gỗ cho thông gió và cửa kính cho lúc mưa.
Ở tầng trệt có kiểu cửa lửng chỉ cao tới ngang ngực, cho phép đóng mà vẫn nhìn thấy và trao đổi với người bên ngoài.
Nguy cơ trở thành sân khấu
Khi một khu cũ trở nên hấp dẫn du khách, giá thuê tăng và cửa hàng truyền thống bị thay bằng quán cà phê và cửa hàng lưu niệm.
Đây là vấn đề chưa có lời giải tốt ở bất cứ đâu, và ở đây nó được nhận diện công khai trong các tài liệu quy hoạch.
Cách đi cho có chiều sâu
Đi vào các con hẻm sau lưng dãy phố chính thường cho thấy nhiều hơn so với đi dọc mặt phố đã chỉnh trang.
Nhìn lên tầng hai cũng đáng làm, vì phần lớn chi tiết kiến trúc gốc nằm ở đó chứ không ở tầng trệt đã sửa nhiều lần.
Đền chùa xen giữa dãy phố
Trong các khu cũ, đền Hindu, chùa Phật giáo, nhà thờ Hồi giáo và nhà thờ Thiên Chúa giáo thường nằm cách nhau vài trăm mét.
Đó không phải sắp đặt cho du lịch mà là hệ quả của việc các cộng đồng cùng sinh sống trong một khu buôn bán chật hẹp suốt hơn một thế kỷ.
Ở trong một căn nhà ống
Nhiều căn đã được cải tạo thành khách sạn nhỏ hoặc căn hộ cho thuê, cho phép trải nghiệm không gian từ bên trong.
Điều gây bất ngờ nhất với người mới là chiều sâu: từ cửa trước tới tường sau có thể xa hơn hai mươi mét.
Buổi sáng và buổi tối khác hẳn
Buổi sáng là lúc chợ và quán ăn hoạt động, và đó là lúc thấy khu phố đang được dùng thật.
Buổi tối nhiều khu chuyển sang quán bar và nhà hàng, cùng một con phố nhưng phục vụ nhóm người hoàn toàn khác.
Hỏi đáp
Nhà ống là kiểu nhà thế nào?
Mặt tiền hẹp, sâu vào trong, hai tới ba tầng, có sân trong lấy sáng và thông gió.
Hành lang năm bộ là gì?
Hành lang có mái ở tầng trệt, nối nhau thành lối đi liên tục suốt dãy phố.
Chủ nhà sửa được gì?
Bên trong khá tự do; mặt ngoài phải theo hồ sơ bảo tồn được duyệt.
Đi lúc nào thì thấy nhiều?
Buổi sáng thấy khu phố đang được dùng thật; buổi tối là bộ mặt khác hẳn.
